عوارض عمومي در پرتودرماني ‏

عوارض عمومي در پرتودرماني ‏

ابتدا لازم است توجه داشته باشيد در راديوتراپي بجز ‏عوارض عمومي زير ، هيچ عارضه اي خارج از منطقه ‏درمان ايجاد نمي شود به همين دليل هر منطقه ‏درماني عوارض خاص خود را دارد.‏

احساس خستگي و ضعف : اين حالت به دليل ‏تاثيرات پرتو ايجاد مي شود و مدتي پس از پايان ‏درمان از بين مي رود.‏

  • سعي کنيد بيشتر استراحت کنيد .‏
  • زمان خواب شبانه و استراحت ميان روز ‏خود را افزايش دهيد.‏
  • مي توانيد کار روزمره خود را ادامه دهيد ‏ولي نبايد کارهاي سنگيني که در توانتان ‏نيست به خود تحميل کنيد.‏

بي اشتهايي : اين حالت نيز به دليل تاثيرات پرتويي ‏ايجاد مي شود .براي مقابله با اين حالت ، از غذاهايي ‏که تمايل داريد و با طعم دهنده هايي که به مذاقتان ‏خوش مي آيد ،‎ ‎آن هم در حجم کم ،‎ ‎پر کالري و در ‏دفعات زياد ( بيش از 3 وعده معمول ، 6 - 5 مرتبه ‏در روز ) استفاده کنيد .‏

مشکلات پوستي : التهاب و قرمزي پوست در ناحيه ‏درمان کاملا طبيعي است اين حالت ممکن است به ‏صورت آفتاب سوختگي ويا قرمزي ، خشکي ، تيره ‏شدن و پوسته پوسته شدن تظاهر کندودر مناطق و ‏پوستهاي حساس در صورت عدم رعايت نکات ‏مراقبتي مي تواند مانند ساير سوختگي ها تاول و يا ‏ترشح ايجاد کند.اين تغييرات حدود 4-2 هفته پس ‏از شروع درمان بسته به حساسيت پوست و نوع پرتو ‏و طرح درمان و ميزان تحريکها بروز مي کند.‏

  • لباس تنگ و چسبان در ناحيه درمان ‏نپوشيد .سعي کنيد از لباسهاي کتان ، ‏پنبه اي ، نخي وگشاد در ناحيه درمان ‏استفاده کنيد.‏
  • از ماليدن ، خاراندن و خراشيدن ناحيه ‏درمان اکيداً خودداري نماييد.‏
  • پوست ناحيه درمان را در معرض تماس با ‏هيچ ماده فيزيکي (فلزات) يا شيميايي ( ‏پودر ،عطر، مام ، لوسيون هاي پوستي و...) ‏قرار ندهيد.‏
  • در مواردي که پزشک متخصص راديوتراپي ‏انکولوژي لوسيون،  کرم يا پماد مخصوصي ‏به شما تجويز نمايد در همان زمان و به ‏همان ميزان وطريقه تجويز شده استفاده ‏نماييد . بهترين زمان مصرف ترجيحاً ‏بلافاصله پس از هر جلسه پرتو درماني است ‏طوريکه در مراجعه براي جلسه بعدي پرتو ‏درماني، بقاياي آن روي ناحيه درمان باقي ‏نماند. از مصرف خود سرانه پمادها يا ‏لوسيون هاي ترميم کننده بپرهيزيد.‏
  • از تراشيدن موهاي ناحيه درمان با تيغ و ‏ماشينهاي اصلاح جداً خودداري نماييد.
  • سعي کنيد منطقه درمان در معرض تابش ‏نور مستقيم خورشيد قرار نگيرد و در ‏صورت نياز از لباس پوشيده ويا کلاه ، ‏بسته به ناحيه درمان استفاده نماييد. ‏
  • از سرد کردن و گرم کردن ( کمپرس يخ يا ‏کيسه آب گرم ) و هر تحريکي در ناحيه ‏درمان خودداري نماييد.‏
  •  از شستشوي مکرر ناحيه درمان اجتناب ‏نماييد.موضع درمان را به طور مستقيم زير ‏جريان تند و پر فشار آب نبريد.حداکثر ‏هفته اي 2 _ 1 بار با آب ولرم و کف ‏صابون بچه آن هم بدون تماس دست و ‏ماليدن و بطور سريع و گذرا، مي توانيد ‏منطقه درمان را بشوييد و به ملايمت با ‏قرار دادن حوله نرمي روي آن ، محل را ‏خشک نماييد .حتي پس از اتمام جلسات ‏درماني‎ ‎توصيه مي شود، شش ماه تا يک ‏سال بعد نيز اين نکات را رعايت نماييد.‏

تغييرات سلولهاي خوني ‏‏

پرتو درماني باعث کاهش گلبولهاي قرمز ، سفيد و ‏پلاکت خون شما خواهد شد؛ بخصوص اگر همزمان ‏با شيمي درماني انجام شود .به همين دليل در ‏فواصل زماني مشخص آزمايش شمارش سلولهاي ‏خوني براي شما توسط پزشک تجويز مي شود .در ‏صورت کاهش بيش از حد انتظار فرمول خوني ، ‏ممکن است براي برگشت به حالت طبيعي به شما ‏دارو يا رژيم خاصي تجويز شود و گاهي ممکن است ‏پرتو درماني به طور موقت قطع شود تا سلول هاي ‏خوني بازسازي شوند .‏

عوارض خاص پرتو درماني ناحيه پستان ‏

پرتو درماني اين ناحيه بسته به شرايط فيزيکي بدن ‏بيمار( از جمله چاقي ، لاغري ، سايز پستان ، نوع ‏ورنگ پوست ) ، مرحله بيماري ، نوع و روش درمان ‏بطور کاملاً اختصاصي براي هر بيمار تعيين مي شود.‏

با توجه به ناحيه درمان و وجود چين خوردگيهاي ‏پوستي ، در برخي از بيماران ممکن است سوختگيها ‏کمي شديد تر بروز کند .در بيماراني که علاوه بر ‏ناحيه پستان ناحيه فوق ترقوه آنها نيز تحت تابش ‏دهي مي باشد ممکن است کمي اشکال در عمل بلع ‏به صورت سوزش و گلودرد خفيف بروز کند.در اين ‏حالت همکاري در زمان تعيين وضعيت سر مي تواند ‏کمک کننده باشد ، در صورت بروز اين علامت ‏کارشناس پرتو درماني را مطلع نماييد.‏

تغيير رنگ و سفتي و دردناک شدن ناحيه ‏پستان يا بافت باقيمانده پستان نيز کاملاً طبيعي ‏است که بايد سعي کنيد طوري بخوابيد يا لباس ‏بپوشيد که اين موضع را تحريک و اين حالت را ‏تشديد نکند. اين تغييرات موقتي بوده وبعد از اتمام ‏درمان به حالت طبيعي بر مي گردد.‏

تشديد يا ايجاد درد در بازوي طرف پستان مبتلا ‏ممکن است در حين جراحي ، مجاري وگره هاي ‏لنفاوي شما دستکاري يا برداشته شده باشند اين امر ‏خود باعث اختلالاتي در جريان طبيعي لنف مي شود ‏وآزادي حرکت بازوي شما را دچار محدوديت مي کند ‏يا اينکه باعث تورم و دردناک شدن آن مي شود . ‏پرتو درماني نيز با تاثيري که بر اين عروق لنفاوي ‏وسيستم حرکت آن ميگذارد اين عارضه را تشديد مي ‏کند. توصيه مي شود حتماً پس از جراحي و قبل از ‏شروع‎ ‎جلسات پرتو درماني به آن دسته از متخصصين ‏فيزيوتراپي که در اين زمينه متبحر هستند مراجعه ‏نماييد.‏

خلاصه اي از توصيه هاي مهم:‏

  • پيشگيري از بريدگي ، خراشيدگي و يا هر ‏گونه تحريک و فشار در دست و بازوي ‏سمت پستان مبتلا
  • استفاده از دستکش در هنگام نظافت منزل ‏يا شستن ظروف
  • عدم تزريق يا واکسيناسيون يا خونگيري در ‏بازوي سمت مبتلا
  • عدم استفاده از زينت آلات ولباس هاي ‏تنگ
  • در هنگام جابجايي ظروف داغ از دستکش ‏استفاده کنيد ،اين ناحيه نبايد در معرض ‏مستقيم آفتاب قرار گيرد.‏
  • مراقب نيش زنبور وحشرات باشيد.‏
  • براي اصلاح زير بغل از تيغ يا وسايل مشابه ‏استفاده نکنيد ، از اسپري و مام در ناحيه ‏زير بغل استفاده نکنيد.‏
  • از حمل اشياي سنگين بيش از 3-2 کيلو ‏گرم يا جابجايي و کشيدن اشيا با دست ‏طرف مبتلا خودداري کنيد.‏
  • در صورت ايجاد ضايعه يا بريدگي ناحيه را ‏شسته و ضدعفوني کنيد ودر صورت وسيع ‏بودن بريدگي فوراً به پزشک متخصص ‏مراجعه کنيد.‏
  • در هنگام نشستن يا خوابيدن سعي کنيد ‏دستتان تکيه گاه داشته باشد و از آويزان ‏ماندن آن جلوگيري کنيد. ‏
  • در نظر داشته باشيد شما مي توانيد کارهاي سبک ‏منزل را انجام دهيد ولي تا اندازه اي که خسته ‏نشويد.‏

 

عوارض خاص درمان اندامها (دست و پا)‏ ‏

زمانيکه دست يا پا تحت پرتو درماني قرار گيرد ‏بدليل مشکلاتي که در جريان لنف و خون آن ناحيه ‏ايجاد مي شود ممکن است کمي تورم يا التهاب پيدا ‏کند. به همين دليل سعي کنيد حتماً در مواقع ‏استراحت و در طول روز اندام مورد نظر را بالاتر از ‏سطح بدن قرار داده و از پوشيدن لباسهاي چسبان ‏وتنگ در اين نواحي خودداري نماييد.از آويزان ماندن ‏عضو تحت درمان به مدت طولاني تا حد امکان ‏پيشگيري نماييد . براي التهابات و واکنشهاي پوستي ‏توصيه هاي مندرج در عوارض عمومي پرتو درماني را ‏بکار گيريد.‏

عوارض خاص پرتو درماني سر و گردن‏ ‏

 از مهمترين عوارض خاص اين ناحيه خشکي دهان و ‏التهاب مخاط دهاني است. عوارضي از قبيل آفت يا ‏زخمهاي دهاني ، عفونت ، التهاب لثه و بافت نرم ‏دهان يا ضايعات قارچي داخل مخاط دهان نيز مي ‏تواند متعاقب پرتو درماني اين ناحيه بروز کند. در ‏صورت بروز اين مشکلات حتما با پزشک متخصص ‏راديوتراپي انکولوژي مشورت نماييد و نکات زير را ‏جهت تحمل آسان تر يا تسکين و درمان ضايعات ‏رعايت فرماييد:‏

حتما قبل از شروع جلسات راديوتراپي به ‏دندانپزشک مراجعه نماييد تا مشکلات دهان ‏و دندان شما کامل درمان و برطرف گردد و ‏در حين درمان تشديد نگردد. به خاطر ‏داشته باشيد که حداقل 6 ماه پس از پايان ‏راديوتراپي دندان ها و لثه در قسمتي که ‏تحت تابش بوده است نبايد تحت جراحي يا ‏ترميم دندانپزشکي قرار گيرد. در صورت ‏لزوم حتما با پزشک متخصص مشورت ‏نماييد.‏

  •  از مصرف غذاهايي که بقاياي شيرين در ‏دهان به جا ميگذارند تا حدامکان خودداري ‏نماييد ، بعد از خوردن هر وعده غذا دندان ‏هايتان را با مسواک نرم و به ملايمت ‏مسواک بزنيد.در صورت استفاده از نخ دندان ‏به آرامي نخ را لابلاي دندانهايتان بکشيد تا ‏خراش و زخم ايجاد نکند.‏
  • از خمير دندانهاي حاوي فلورايد و فاقد مواد ‏ساينده و اسانس ها و افزودني هاي محرک و ‏تند استفاده کنيد.‏
  • از دهان شويه هاي حاوي الکل و رايج بازار ‏استفاده ننماييد ، چون مخاط دهان را ‏خشک مي نمايد . در مورد انتخاب دهان ‏شويه هاي تاييد شده با پزشک مشورت ‏کنيد.‏
  • دهانتان را مکرر با آب شستشو دهيد و ‏روزانه 2تا 3 بار از محلول شستشوي نرمال ‏سالين استفاده کنيد.‏  
  • در صورتي که از دندان مصنوعي استفاده مي ‏کنيد حتما  قبل از درمان يا سي تي ‏سيموليشن و ساخت قالب و هم چنين حين ‏درمان در کليه جلسات راديوتراپي ، آنها را از ‏دهان خارج سازيد.‏
  • از مصرف غذا هاي خشک و سفت يا ادويه و ‏چاشني هاي تحريک کننده تا حد امکان ‏خودداري نماييد.‏
  • سعي کنيد از خوراکي هايي که نياز به ‏مکيدن داردو آدامسهاي حاوي اسانس  هاي ‏تند و افزودنيهاي محرک استفاده ننماييد.‏
  • از غذاهاي نرم و صاف شده استفاده کنيد و ‏غذاهايي که حالت خشک دارند را همراه با ‏کره ، خامه يا سس بدون چاشني استفاده ‏نماييد.‏
  • مايعات فراوان بنوشيد ، از مصرف مواد ‏غذايي محرک، غذاهاي ترش مانند سرکه ، ‏آب ليموي ترش و آب ميوه هاي صنعتي و ‏غذاهاي شور وتند خودداري نماييد.‏
  • از اصلاح موهاي سر وصورت با تيغ و... جداً ‏خودداري نماييد ، از استفاده هر گونه کرم و ‏لوسيون ها و دئودرانت اجتناب نماييد.‏

در صورت درمان سر ممکن است سردرد ايجاد ‏ويا سردرد قبلي تشديد گردد . اين عارضه بر اثر ‏پرتو درماني مي باشد ، لذا بدون نگراني در ‏ارتباط با بروز سردرد و حالت تهوع يا تشديد ‏علايم قبلي ، پزشک را در جريان   بگذاريد تا براي شما داروهاي لازم را تجويز کند ‏‏. ‏  در صورتي  که ناحيه گوش يا چشم يا بيني ‏شما در فيلد درمان باشد ممکن است باعث ‏التهاب و سوختگي مجراي گوش ،خشکي ، ‏التهاب ، عفونت چشم يا خشکي والتهاب مجراي ‏بيني گردد ، در صورت مشاهده هر کدام از اين ‏علايم پزشک را در جريان بگذاريد تا جهت رفع ‏آن داروهاي مناسب تجويز نمايد.‏

ريزش موي سر وصورت فقط محدود به منطقه ‏ي درمان مي باشد و رويش مجدد آن بستگي ‏به ميزان پرتوي دارد که به آن ناحيه تابانده مي ‏شود . بعد از اتمام درمان موهاي آن منطقه ‏مجددا رشد خواهند کرد و ميزان آن در افراد ‏مختلف متفاوت مي باشد.‏

عوارض خاص پرتو درماني شکم و لگن ‏

مهمترين عارضه شايع و آزاردهنده در اين منطقه ‏تهوع و استفراغ است ، براي رفع يا کاهش اين حالت ‏نکات زير توصيه مي شود :‏

  • وعد هاي غذايي سبک و متعدد را ‏جايگزين سه وعده غذاي پر حجم نماييد.‏
  • مصرف مايعات نيم ساعت قبل يا بعد غذا مي ‏تواند کمک کننده باشد، ولي در حين غذا ‏ترجيحاً مايعات ننوشيد.‏
  • از مصرف غذاهاي محرک ، پر ادويه ، سرخ شده ‏، چرب و دير هضم بپرهيزيد.‏
  • غذاهاي کم حجم و پر کالري و نسبتاً خشک از ‏نوع کبابي و عصاره هاي غليظ گوشت با پوره ‏سبزيجات مثل کدو، هويج و سيب زميني با ‏چند قطره آب ليموي تازه توصيه مناسبي براي ‏غذاي شماست.‏
  • برخلاف تصور عموم مصرف سوپ، غذاهاي ‏پرحجم و کم کالري مشابه آن توصيه نمي شود ‏‏. غذاهاي داغ و پر عطر و بو ميتواند اين حالت ‏شما را تشديد کند . در اين حالت مي توانيد ‏پس از کمي سرد شدن غذايتان را ميل کنيد و ‏چاشني هاي پر عطر و بو به غذايتان اضافه ‏نکنيد.‏
  •  در صورتيکه مشکل شما تهوع صبحگاهي است ‏سعي کنيد کمي در هواي آزاد قدم بزنيد و ‏تنفس کنيد و يک ساعت پس از برخاستن از ‏خواب اولين وعده غذايي را ميل کنيد.‏
  • خوردن غذاهايي که دوست داريد و بودن در ‏جمع عزيزان و دوستان مي تواند اين حالت شما ‏را بهبود دهد.
  • رعايت نکات بهداشتي دهان و دندان مي تواند ‏حالت تهوع شما را کاهش دهد. ‏
  • آبنبات هاي خوش طعم يا قرص نعنايي در ‏صورت تمايل    مي تواند کمک کننده باشد. ‏‏(آبنبات هاي ترش و محرک در صورت وجود ‏زخم هاي دهاني بهتر است استفاده نشود)‏
  • هنگامي که حالت تهوع داريد به آهستگي ‏ترجيحا در هواي آزاد چند نفس عميق بکشيد و ‏سعي کنيد روي فعاليت يا فکر مطلوبي تمرکز ‏کنيد تا ذهنتان از موضوع منحرف گردد.‏
  • هم صحبتي با دوستان و نزديکان ، شنيدن ‏موسيقي و تماشاي برنامه ها و فيلم هاي شاد و ‏مورد علاقه که سبب عدم تمرکز شما بر حالت ‏تهوع شود مي تواند از اين احساس بکاهد.‏
  • در صورتيکه زخم و مشکلات دهان نداريد مي ‏توانيد از آبليمو ترش تازه ، آبغوره و غذاهاي ‏ترش استفاده کنيد.